Coena'nın isteği üzerine hazırlanmıştır.
( Metin, Bazı Grafikler ve Araştırma : Carmaster )
Ülkemizde ya sürücülüğün "kuru yolda gazlamak" olarak algılanması ya da lastiklerin bir türlü "ucuz olduğuna kanaat getirilememesi" yüzünden kış lastiği, kar lastiği ve çivili lastik gibi kavramlar hep geri planda kalmıştır. Hatta ülkemizde adettir ki, araç üzerinde gelen lastikler "dişleri tamamen aşınıncaya kadar" değiştirilmez. Bu sebeplerden dolayıdır ki, kar yağdığında ya da kış şartları sebebiyle yollar biraz kayganlaştığında zincirleme kazalar sık sık yaşanmaktadır.
Lastik hangi tür katmanlardan ve yapılardan oluşmaktadır ?
Bildiğimiz ve yeni araçlarla da beraber gelen yaz lastikleri genelde konfor, yol tutuş ve performans ögeleri "beraber" gözetilerek farklı hamur türlerinden imal edilir. Bu hamur türü lastiğin "hız seviyesi" ne göre değişmektedir. Ayrıca hamurun farklılık göstermesinin yanında, lastik içerisinde bulunan çelik tellerden oluşan radyal kuşak da lastiğin cinsine göre değişmektedir. Bazı lastiklerın "yanak" kısımları yumuşak iken, bazı lastiklerin "sırt" kısmı yumuşak hamurdan imal edilmektedir. Sonuç olarak denebilir ki, bu hamur türü lastiğin hangi araçta, hangi koşullarda ve ne amaçla kullanılacağına göre değişir. Hamur ve radyal yapısının yanında sırt deseni, sırt türü gibi yapılar da farklılık göstermektedir. Örneğin, "Aquaplaning" denilen ve "lastik altına giren su kütlesinin lastiğin yerle temasını kesmesi" olarak bilinen kayma hareketini engellemek amacı ile sırt desenleri yönlü ve suyu lastik dışına dağıtacak şekilde yapılmaktadır. Lastik üzerindeki kanallar da bu suyu dağıtmaya yardımcı olmaktadır.
Kış lastiği nedir ?
Kış lastiği, hava sıcaklığının 7 derecenin altına düştüğü zamanlarda kullanılması güvenlik açısından "gerekli" olan silikat karışımlı özel hamura sahip lastik türüdür. Bu lastiğin bildiğimiz ve yeni araçlarla da beraber gelen yaz lastiğinden farkı, 7 derecenin altındaki sıcaklıklarda yaz lastiği gibi özelliğini yitirmemesi, yumuşaklığını ve performansını koruması ve bu sayede yola iyi tutunmasıdır. Özel hamuru, farklı diş yapısı ve özel sırt deseni yönü sayesinde bu lastikler soğuk hava şartlarında aracın gereksiz yere savrulmasını engeller, gerektiği anda da aracın hakimiyetinin yaz lastiğine göre daha rahat sağlanmasını sağlar.
Bir lastiğin kış lastiği olduğu nasıl anlaşılır ?
RMA ve ASTM şartlarını sağlayan lastikler kış lastiği olarak adlandırılır ve bu lastikler üzerlerinde "kar tanesi sembolü" taşırlar.
Kar lastiğinin kış lastiğinden farkı nedir ?
Kar lastiği, fren ve çekiş kabiliyeti artırılmış kış lastiğidir. Diğer bir detaylı deyişle, RMA ve ASTM şartlarına göre, kış şartlarını temsil eden kaygan bir yolda yapılan çekiş kuvveti testinde "temel alınan kış lastiğinden" en az %10 daha fazla çekiş kuvveti sağlayan ve bunu simgeleyen "kar sembolü ve M+S harfleri" ni ( M : Çamur, S : Kar ) üzerinde taşıyan lastikler kar lastiğidir.
Hangi şartlarda hangi lastik kullanılmalıdır ?
Ağır kış şartları ve ağır buzlanma olmadığı sürece kış lastiği aracınız ve güvenliğiniz için gerekli koşulları sağlayacaktır. Ancak şartların ağırlaşması durumunda ya da şartların genelde ağır olduğu koşullarda kar lastiği veya çivili lastik kullanılmalıdır. Zorlayıcı şartlar altında ise zincir kullanılması kaçınılmazdır. Ancak hemen belirtmek gerekir ki, çivili lastik ile zincirin zorlayıcı şartlarda birbirine yakın performans gösterdiği de ortadadır.
Kış lastiği hangi tür araçlar için geçerlidir ?
Kış lastiği ( ve diğer tür lastikler de ) her araç türü için geçerlidir. Piyasada en çok düşülen yanılgı, 4 tekerlekten çekiş sistemine sahip araçların kış lastiğine ( veya diğer tür lastiklere ) ihtiyacı olmadığıdır ki, bu en büyük yanlışlardan biridir. Bu sisteme sahip araçlar koşullara göre lastik değiştirmeden de gidebileceği gibi, bazı anlarda zincir takmaları dahi gerekebilir. Artı olarak bu tür sisteme sahip araçların en büyük dezavantajı 4 tekerleğin de hareket etmesi ile karlı zeminlerde diğer araçlara göre çabuk hızlanmaları ancak hızlandıklarından dolayı diğer araçlara göre çabuk duramamalarıdır.
Kış lastiği hangi aksa takılır ? Her iki aksta da bu lastiklerden olmalı mıdır ?
Kış lastiklerinin kullanımı zincir kullanımı ile aynı değildir. Kış lastiği kullanılacak bir araçta "tam performans göstermesi" ve güvenliği "net" sağlayabilmesi için her iki aksa da takılmalı yani 4 lastik de kış lastiği olmalıdır.
Kış lastiği alırken nelere dikkat edilmelidir ?
İster kış lastiği olsun, ister kar veya çivili lastik olsun, yaz lastiklerinden farklı bir lastik kullanılmak istendiğinde alınacak olan lastiğin aracın orijinal yaz lastikleri ile aynı özellikleri sağlamasına dikkat edilmelidir. Bunların başında elbette ki lastik ebatları gelirken, lastiğin yük sınıfı ve hız sınıfı da çok önemlidir. Lastiğin taşıyabileceği yük miktarını belirten yük sınıfı, aşağıdaki tablodan da görülebileceği gibi türlere göre değişmektedir.
( YS : Yük sınıfı )
Lastiğin üretildiği hamur ve taşıdığı özelliklere göre güvenlik sınırları içerisinde çıkabileceği maksimum hızı ise, hız sınıfı belirtmektedir. Her lastiğin hız sınıfı lastik üzerinde belirtilen harfe göre değişmektedir.
Araç üzerinde bulunan orijinal yaz lastiklerinin özelliklerine göre veya aracın kullanma kılavuzunda belirtilen "gerekli lastik özelliklerine" göre alınacak bir kış, kar veya çivili lastik araçla sorunsuz uyum sağlayacaktır.
Kış lastikleri ne kadar süre kullanılmalıdır ?
Kış lastiklerinin ( ve diğer lastiklerin ) diş derinlikleri KESİNLİKLE 1.6 milimetre'nin altına inmemeli ve kış şartlarında ise bu derinlik 3 milimetre altına inmemelidir. Bu diş derinliği kontrolü lastik bayilerinden temin edilebilecek ufak bir milimetrik cetvel ile yapılabilir ve bu cetveller genelde rahat taşınabilmesi için anahtarlık şeklinde yapılır. Kış lastikleri kullanılmadığı dönemlerde mutlaka 15 - 20 ºC sıcaklıkta karanlık , kuru ve serin bir yerde, radyatör gibi ısı kaynaklarından en az 1 metre uzaklıkta ve naylon gibi bir torbaya sarılarak saklanmalıdır. Bu saklama işlemi, lastikler jant üzerinde iken yapılacak ise, üst üste ve yatık şekilde, eğer janttan ayrılmış şekilde yapılacak ise dik olarak ve yanyana saklanmalı ve deforme olmamaları için lastikler periyodik olarak ( örneğin 20 günde bir ) döndürülmelidir. Kış lastiği en fazla 5 yıl süre ile saklanmalıdır. Daha fazla süre saklanmamalı ve yenisi ile değiştirilmelidir.
Çivili lastik hangi şartlarda kullanılmalıdır ?
Çivili lastikler, çivileri takılmadan bir süre kullanıp gerektiğinde çivileri taktırılarak kullanılabilir. Ancak çiviler taktırılmadan önce lastik yüzeyi iyice temizlenmelidir. Çünkü zamanla çivi deliklerine giren toz ve kum tanecikleri çivi çakılma işlemi sırasında lastiği delebilmekte ve lastikte zaman içinde hasar oluşmasına sebep olabilmektedir. Çivili lastikler yoğun buzlu şartlarda kullanılmalıdır. Araçta çivili lastik mevcut iken ara ara normal asfalta çıkıldığında aracın hızı 80 km/h'yi geçmemelidir. Bu lastiğin sağlığı açısından önemlidir. Tabi bu hız limiti çivi türüne göre ayarlanmalıdır. Sert koşullara uygun hazırlanmış özel çivili lastiklerde bu asfalt zemin hız limiti daha aşağılara indirilmelidir.
